Geoməkan texnologiyalarından istifadənin getdikcə genişlənməsi coğrafiyanın tədrisi və öyrənilməsinin təkmilləşdirilməsi üçün yeni imkanlar yaratmışdır. Tədqiqatda Coğrafi İnformasiya Sistemlərinin (CİS) coğrafiya təhsilinə inteqrasiyası araşdırılır və məkan təfəkkürünü, tədqiqata əsaslanan öyrənməni və şagirdlərin fəal iştirakını təşviq edən tədris yanaşmalarına xüsusi diqqət yetirilir. Tədqiqatda CİS-in təhsil potensialı tədqiqata əsaslanan öyrənmə, problem əsaslı öyrənmə, layihə əsaslı öyrənmə, çöl tədqiqatları və rəqəmsal xəritələşdirmə fəaliyyətləri kontekstində təhlil edilir. Coğrafi informasiyanın ənənəvi təqdimatından şagirdlərin məkan məlumatlarını topladığı, vizuallaşdırdığı, şərh etdiyi və müqayisə etdiyi, həmçinin əldə olunan nəticələrdən coğrafi problemlərin araşdırılmasında istifadə etdiyi təlim mühitinə keçidə xüsusi diqqət yetirilir. Təhlil göstərir ki, CİS-in səmərəli inteqrasiyası yalnız geoməkan texnologiyalarına çıxış imkanlarından deyil, həm də müvafiq tədris metodlarından, müəllimlərin peşəkar səriştəliliyindən, tədris proqramlarının hazırlanmasından və şagirdlərin qabiliyyətlərinə uyğun təlim fəaliyyətlərinin seçilməsindən asılıdır. Bu mülahizələr əsasında tədqiqatda coğrafi problemləri, məkan məlumatlarını, CİS əsaslı təhlili, nəticələrin şərhini və şagirdlərin qərar qəbuletmə prosesini vahid təlim prosesi çərçivəsində əlaqələndirən praktik model təklif olunur. Təklif edilən yanaşma müasir coğrafiya təhsilində coğrafi biliklərin, məkan təfəkkürünün, rəqəmsal bacarıqların və problemləri müstəqil həll etmək qabiliyyətinin inkişafını dəstəkləyə bilər.

Açar sözlər: coğrafi informasiya sistemləri (CİS), coğrafiya təhsili, məkan təfəkkürü, tədqiqata əsaslanan təlim, layihə əsaslı təlim, geoməkan texnologiyaları, rəqəmsal təlim

ƏDƏBİYYAT

Bernhäuserová, V., Havelková, L., Hátlová, K., & Hanus, M. (2022). The limits of GIS implementation in education: A systematic review. ISPRS International Journal of Geo-Information, 11(12), 592. https://doi.org/10.3390/ijgi11120592

Bondarenko, O. V. (2025). Teaching geography with GIS: A systematic review, 2010–2024. Science Education Quarterly, 2(1), 24–40. https://doi.org/10.55056/seq.903

Drennon, C. (2005). Teaching Geographic Information Systems in a problem-based learning environment. Journal of Geography in Higher Education, 29(3), 385–402. https://doi.org/10.1080/03098260500290934

E.S. Babayev, Space weather impacts on technological and ecological systems and human health: Some results of Azerbaijani and collaborative studies, Proceedings of the 3rd International Conference on Recent Advances in Space Technologies, RAST 2007, 2007. https://doi.org/10.1109/RAST.2007.4284095

Fargher, M. (2018). WebGIS for geography education: Towards a GeoCapabilities approach. ISPRS International Journal of Geo-Information, 7(3), 111. https://doi.org/10.3390/ijgi7030111

Favier, T., & van der Schee, J. (2009). Learning geography by combining fieldwork with GIS. International Research in Geographical and Environmental Education, 18(4), 261–274. https://doi.org/10.1080/10382040903251091

Hursen, C., & Beyoğlu, D. (2025). The impact of inquiry-based learning activities supported by geographical information systems on the academic achievement, attitudes, and geography literacy of students. Transactions in GIS, 29(6), e70122. https://doi.org/10.1111/tgis.70122

Jafarov, S. (2024). Internationalisation and Cultural Aspects of Online Learning, Training, and Research. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 22(2): 6437-6452. https://doi.org/10.57239/PJLSS-2024-22.2.00486

Jafarov, S. (2024). Education Policy of 3rd Generation Universities. Revista De Gestão Social E Ambiental, 18(6), e05690. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n6-007

Jafarov, S., Nadirsoy F. (2024). The Essential Role of STEM in Shaping Future Workforce Leaders. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 22(1): 6272-6281. https://doi.org/10.57239/PJLSS-2024-22.1.00463

Kaya, M.T., Altay, C., & Yazici, H. (2026). Learning geography through digital stories: An evaluation of the ArcGIS StoryMaps approach. Frontiers in Education, 11, 1822894. https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1822894

Lee, J., & Bednarz, R. (2009). Effect of GIS learning on spatial thinking. Journal of Geography in Higher Education, 33(2), 183–198. https://doi.org/10.1080/03098260802276714

National Research Council. (2006). Learning to think spatially: GIS as a support system in the K–12 curriculum. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/11019

Read, J.M. (2010). Teaching introductory Geographic Information Systems through problem-based learning and public scholarship. Journal of Geography in Higher Education, 34(3), 379–399. https://doi.org/10.1080/03098265.2010.490909