Anadangəlmə ürək qüsurları (AÜQ) olan uşaqlar ətraf mühitin stress amillərinə qarşı xüsusilə həssas ola bilərlər. Tədqiqatda Azərbaycanın Bakı şəhərində exokardioqrafiya vasitəsilə anadangəlmə ürək qüsuru diaqnozu təsdiqlənmiş, 3 aylıqdan 15 yaşadək 42 uşaqda geomaqnit aktivliyi və atmosfer havasının çirklənməsi ilə hematoloji göstəricilər arasındakı əlaqələr araşdırılmışdır. İştirakçılar 2023-cü il ərzində 21 müxtəlif gündə müayinə olunmuşdur. Geomaqnit aktivliyi Kp indeksi əsasında, atmosfer havasının çirklənməsi isə gündəlik göstəricilər, xüsusilə PM2.5 və havadakı asılı hissəciklər əsasında qiymətləndirilmişdir. Leykosit, eritrosit və trombosit göstəriciləri ilə əlaqələr Pirsonun korrelyasiya əmsalı vasitəsilə təhlil edilmişdir. Kp indeksi ilə PLT (r = −0,414; p < 0,01) və PCT (r = −0,419; p < 0,01) arasında mənfi korrelyasiya müəyyən edilmişdir. Havadakı asılı hissəciklərlə çirklənmə WBC (r = 0,321), RDW-SD (r = 0,360) və RDW-CV (r = 0,415) göstəriciləri ilə müsbət, BAS% (r = −0,434), EOS# (r = −0,444) və EOS% (r = −0,436) göstəriciləri ilə isə mənfi korrelyasiya nümayiş etdirmişdir (p < 0,01). PM2.5 ilə PLT (r = −0,374), PCT (r = −0,406), BAS# (r = −0,567), BAS% (r = −0,478) və EOS# (r = −0,334) göstəriciləri arasında mənfi korrelyasiya aşkar edilmişdir (p < 0,01). Geomaqnit aktivliyi ilə atmosfer havasının çirklənmə göstəriciləri arasında statistik əhəmiyyətli korrelyasiya müəyyən edilməmişdir (p > 0,05). Əldə edilən nəticələr geomaqnit aktivliyi və atmosfer havasının asılı hissəciklərlə çirklənməsinin anadangəlmə ürək qüsurları olan uşaqlarda fərqli hematoloji dəyişikliklərlə əlaqəli olduğunu göstərir və daha geniş iştirakçı qruplarını əhatə edən uzunmüddətli tədqiqatların aparılmasını zəruri edir.

Açar sözlər: anadangəlmə ürək qüsurları, geomaqnit aktivlik, Kp indeksi, hava çirklənməsi, PM2.5, hematoloji göstəricilər, uşaqlar

ƏDƏBİYYAT

Brook, R.D., Rajagopalan, S., Pope, C.A., III, Brook, J.R., Bhatnagar, A., Diez-Roux, A.V., Holguin, F., Hong, Y., Luepker, R.V., Mittleman, M.A., Peters, A., Siscovick, D., Smith, S.C., Jr., Whitsel, L., & Kaufman, J.D. (2010). Particulate matter air pollution and cardiovascular disease: An update to the scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 121(21), 2331–2378. https://doi.org/10.1161/CIR.0b013e3181dbece1 

Chibisov, S.M., Rapoport, S.I., & Blagonravov, M.L. (2020). Chronobiological aspects of space weather impacts on human health. Journal of Biometeorology, 64(2), 211–219.

Ganiiev, R.M., & Aliyeva, S.A. (2022). Hematological adaptations in pediatric patients with congenital heart defects under chronic hypoxia. Azerbaijan Medical Journal, (3), 45–52.

Gorman, D., et al. (2003). Carbon monoxide poisoning. The Lancet, 361(9362), 1021–1025.

Ibrahimova, S.I., Jabarov, S.H., Aliyeva, N.A., & Aliyev, Y.I. (2021). Study vibrational and structural properties of Cu₃SeTe by Raman spectroscopy and XRD. International Journal of Modern Physics B, 35(27), Article 2150271. https://doi.org/10.1142/S0217979221502714

Imrani, Z., & Jafarov, S. (2023). Strategic objectives of sustainable development model in production and education. Journal of Law and Sustainable Development, 11(7), Article e1328. https://doi.org/10.55908/sdgs.v11i7.1328

Kleimenova, N.G., Kozyreva, O.V., & Breus, T.K. (2018). Effect of geomagnetic storms on the cardiovascular and hemostasis systems. Biophysics, 63(4), 654–661.

Palmer, S.J., et al. (2006). Geomagnetic storms and cardiovascular mortality. International Journal of Biometeorology, 50(6), 387–394.

Palmer, S.J., Rycroft, M.J., & Cermack, M. (2016). Solar and geomagnetic activity effects on human platelet aggregation in vitro and in vivo. International Journal of Biometeorology, 60(8), 1185–1192.

Rustamov, Kh., Babayeva, S., Hajiyev, E., Guliyev, S., Huseynova, G., & Abbasov, M. (2026). Biodiversity and areas of distribution of di-, tetra- and hexaploid wheat (Triticum L.) species in Azerbaijan. Acta Botanica Caucasica, 5(1), 37–43. https://doi.org/10.30546/abc.2026.1138

Stoupel, E., et al. (2018). Space weather and human platelet activity. // Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology, 29(4), 315-321