Tədqiqatda Azərbaycanın Mingəçevir su anbarının girintili-çıxıntılı şimal sahili boyunca qurunun içərisinə doğru uzanan 200 m enində zolaqda təbii meyilliyə malik ərazilərin günəş enerjisi potensialı qiymətləndirilmişdir. Tədqiqat xətti xəritə əsasında müəyyən edilmiş A (41,0028° şm. e., 46,6509° ş. u.) və B (40,8000° şm. e., 47,1127° ş. u.) nöqtələri arasında uzanır. Metodologiya Qardaşovun (2022) gün ərzində istifadə vaxtına əsaslanan optimal istiqamətləndirmə yanaşmasını, relyefin meyilliyi və yamacların ekspozisiyası üzrə uyğunluğun qiymətləndirilməsini, həmçinin Global Solar Atlas, ERA5 və MERRA-2 məlumat bazalarının uzunmüddətli günəş enerjisi ehtiyatlarına dair göstəricilərini birləşdirir. Mövqe qeyri-müəyyənliyi nəticəsində su anbarının akvatoriyasının və ya sahildən uzaqda yerləşən quru ərazilərin tədqiqat sahəsinə daxil edilməsinin qarşısını almaq məqsədilə başlanğıc və son nöqtələr sahilboyu istinad nöqtələri kimi qəbul edilmiş, onların sahil xəttinə ən yaxın mövqeləri arasında sahil xətti müəyyənləşdirilmiş və qurunun içərisinə doğru bir tərəfli 200 m-lik bufer zona yaradılaraq tədqiqat poliqonu formalaşdırılmışdır. İllik, yaz-yay və payız-qış dövrləri üçün hədəf istiqamətləndirmə parametrləri müvafiq olaraq 34°/180°, 19°/180° və 56°/180° (meyillik bucağı/azimut) qəbul edilmiş və bucaqlar üzrə yol verilən kənarlaşmalar nəzərə alınmışdır. Relyefin rəqəmsal modelində coğrafi koordinatlarla əlaqələndirilmiş sahil xəttindən və Copernicus GLO-30 rəqəmsal yüksəklik modelinin müvafiq fraqmentlərindən istifadə edilmişdir. Ərazilərin uyğunluq baxımından qiymətləndirilməsi göstərir ki, şimal sahili struktur baxımından əlverişlidir, çünki yamacların əhəmiyyətli hissəsi ümumilikdə cənuba, su anbarına doğru istiqamətlənmişdir. Günəş enerjisindən istifadə üçün uyğun hesab edilən ərazilərin təxmini sahəsi yay və yaz-payız istiqamətləndirmə variantlarında ən böyük, illik istiqamətləndirmə variantında nisbətən kiçik, daha böyük meyillik bucağı tələb edən qış variantında isə məhdud olmuşdur. Nəticələr təbii istiqamətlənmiş sahil yamaclarında fotovoltaik (PV) panellərin yerləşdirilməsi konsepsiyasının məqsədəuyğunluğunu təsdiqləyir. Bununla yanaşı, yekun mühəndis-texniki hesablamaların aparılması üçün yüksək məkan ayırdetməsinə malik birbaşa rəqəmsal yüksəklik məlumatlarının, torpaq örtüyünə, geotexniki şəraitə və elektrik şəbəkəsinə qoşulma imkanlarına dair məlumatların əldə edilməsinin zəruriliyi göstərilir.

Açar sözlər: Mingəçevir su anbarı, günəş enerjisi, fotoelektrik qurğuların səmtlənməsi, yamacların ekspozisiyası, rəqəmsal yüksəklik modeli, Global Solar Atlas, ERA5, MERRA-2, istifadə vaxtı

ƏDƏBİYYAT

Ahmadova, Kh.N., & Jabarov, S.H. (2023). Obtaining of Al nanosized thin layers and their structural properties. Arabian Journal for Science and Engineering, 48, 8083–8088. https://doi.org/10.1007/s13369-022-07449-2

Ahmadova, Kh.N., Jabarov, S.H., Aliyev, Y.I., Aliyeva, Sh.N., Trukhanov, A.V., Trukhanov, S.V., & Mirzayev, M.N. (2025). Design, production and investigation of structural singularities of layered metal-oxide nanostructures. International Journal of Nanoscience, 24, Article 2450015. https://doi.org/10.1142/S0219581X24500157

Aliyeva, Sh.N., Mehdiyev, T.R., Jabarov, S.H., Ahmadova, Kh.N., & Yusibova, I.F. (2023). Temperature dependences of the total spin moment in nanopowders of Ni₁₋ₓZnₓFe₂O₄ (x = 0.0; 0.25; 0.5; 0.75; 1.0) ferrospinels. Journal of Superconductivity and Novel Magnetism, 35, 367–371.

Azerbaijan Tourism Board. (2026). Mingachevir unveiled: The city on the Kura River. Azerbaijan Travel.

Babayev, E. S. (2007). Space weather impacts on technological and ecological systems and human health: Some results of Azerbaijani and collaborative studies. In Proceedings of the 3rd International Conference on Recent Advances in Space Technologies (RAST 2007). https://doi.org/10.1109/RAST.2007.4284095

Copernicus Programme. (2024). Copernicus digital elevation model: Product description and releases. Copernicus Data Space Ecosystem.

Dimitrov, B. D., & Babayev, E. S. (2015). Cyclic variations in the dynamics of flu incidence in Azerbaijan, 1976–2000. Epidemiology and Infection, 143(1), 13–22. https://doi.org/10.1017/S095026881400048X

Duffie, J.A., & Beckman, W.A. (2013). Solar engineering of thermal processes (4th ed.). Wiley.

Gardashov, E. (2022). Development of software for calculation of optimal direction of solar panels during “time of use” in regions with complex topography. Technology Audit and Production Reserves, 6(1[68]), 30–34. https://doi.org/10.15587/2706-5448.2022.271440

Gardashov, R., Eminov, M., Kara, G., Emecen Kara, E. G., Mammadov, T., & Huseynova, X. (2020). The optimum daily direction of solar panels in the highlands, derived by an analytical method. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 120, Article 109668. https://doi.org/10.1016/j.rser.2019.109668

Gelaro, R., McCarty, W., Suárez, M. J., Todling, R., Molod, A., Takacs, L., Randles, C.A., Darmenov, A., Bosilovich, M.G., Reichle, R., Wargan, K., Coy, L., Cullather, R., Draper, C., Akella, S., Buchard, V., Conaty, A., da Silva, A.M., Gu, W., Zhao, B. (2017). The Modern-Era Retrospective Analysis for Research and Applications, version 2 (MERRA-2). Journal of Climate, 30(14), 5419–5454. https://doi.org/10.1175/JCLI-D-16-0758.1 

Hersbach, H., Bell, B., Berrisford, P., Hirahara, S., Horányi, A., Muñoz-Sabater, J., Nicolas, J., Peubey, C., Radu, R., Schepers, D., Simmons, A., Soci, C., Abdalla, S., Abellan, X., Balsamo, G., Bechtold, P., Biavati, G., Bidlot, J., Bonavita, M., . . . Thépaut, J.-N. (2020). The ERA5 global reanalysis. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 146(730), 1999–2049. https://doi.org/10.1002/qj.3803

Imrani, Z., & Jafarov, S. (2023). Strategic objectives of sustainable development model in production and education. Journal of Law and Sustainable Development, 11(7), Article e1328. https://doi.org/10.55908/sdgs.v11i7.1328

NASA Earth Observatory. (2010). Mingachevir Reservoir, Azerbaijan.

Perez, R., Ineichen, P., Seals, R., Michalsky, J., & Stewart, R. (1990). Modeling daylight availability and irradiance components from direct and global irradiance. Solar Energy, 44(5), 271–289.

President of the Republic of Azerbaijan. (2025). Speech at the opening ceremony of the “8 November” Power Plant in Mingachevir.

World Bank/ESMAP, & Solargis. (2026). Global Solar Atlas: Azerbaijan solar-resource and PV potential data.