Tədqiqatda suya tələbatın artması və iqlim dəyişmələri ilə əlaqədar təzyiqlərin güclənməsi şəraitində Gəncə fiziki-coğrafi rayonunun su ehtiyatlarından davamlı istifadə və onların mühafizəsi məsələləri araşdırılmışdır. Rayon içməli su təchizatı, kənd təsərrüfatı, sənaye, rekreasiya və ekosistemlərin fəaliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan dağ çayları, göllər, su anbarları, yeraltı sular və bulaqlardan ibarət zəngin və müxtəlif hidroqrafik şəbəkəyə malikdir. Çayların əksəriyyəti Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacından başlanır və Kür çayı hövzəsinə aiddir. Ağstafaçay istisna olmaqla, onların uzunluğu əsasən 100 km-dən azdır. Tədqiqat göstərir ki, çay sularından suvarma məqsədilə geniş istifadə olunur və onların axımı su anbarları və hidrotexniki qurğular vasitəsilə tənzimlənir. Bununla yanaşı, dağ gölləri, xüsusilə Göygöl Milli Parkının ərazisində yerləşən göllər mühüm şirin su mənbələri və ekoloji ehtiyatlar hesab olunur. Eyni zamanda, mövsümi su çatışmazlığı, suvarma sistemlərində sudan səmərəsiz istifadə, çirklənmə və suya tələbatın artması regionun su ehtiyatlarına ciddi təzyiq göstərir. Buna görə də su ehtiyatlarının davamlı idarə olunması suya qənaət edən suvarma texnologiyalarının daha geniş tətbiqini, çay axımı və suyun keyfiyyəti üzrə monitorinqin təkmilləşdirilməsini, tullantı sularının axıdılmasına nəzarətin gücləndirilməsini, yeraltı suların və çayboyu ərazilərin mühafizəsini, eləcə də xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərində yerləşən su obyektlərinin qorunmasını tələb edir. Bu tədbirlərin həyata keçirilməsi rayonun su ehtiyatlarının ekoloji və sosial-iqtisadi funksiyalarının uzunmüddətli qorunub saxlanılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Açar sözlər: Gəncə fiziki-coğrafi rayonu, su ehtiyatları, çaylar, göllər, su anbarları, yeraltı sular, su ehtiyatlarının dayanıqlı idarə edilməsi

ƏDƏBİYYAT

Allakhverdiev, A.R., Allakhverdieva, A.A., & Babayev, E.S. (2020). Functional state of the brain of elderly women at rest and in mental stress under varying geomagnetic conditions. Human Physiology, 46(4), 408–416. https://doi.org/10.1134/S0362119720020024

Ayyubov, A.J., & Hajiyev, G.A. (1984). Climatic resources of the Azerbaijan SSR. Elm.

Constructive geography of the Republic of Azerbaijan. (1996–1999). Elm.

Goychayli, Sh., & Ismayilov, T. (2009). Economic and environmental foundations of nature management. MBM.

Hajiyeva, N. N. (2025). Economic-geographical assessment of the natural conditions and resources of Azerbaijan. Star Printing House.

Imrani, Z., & Jafarov, S. (2023). Strategic objectives of sustainable development model in production and education. Journal of Law and Sustainable Development, 11(7), Article e1328. https://doi.org/10.55908/sdgs.v11i7.1328

Jafarov, S., Imrani, Z., & Aliyev, Y. (2023). Main directions of sustainable development in education. Journal of Law and Sustainable Development, 11(7), Article e1071. https://doi.org/10.55908/sdgs.v11i7.1071

Mammadov, M.A. (2012). Hydrography of Azerbaijan. Təhsil NPM.

Mirzayev, N., Marinova, A.P., Marinov, G.M., Mammadov, Kh., Karandashev, V., Rakhimov, A., Baimukhanova, A., Karaivanov, D.V., & Filosofov, D.V. (2019). Distribution coefficients of 60 elements on cation and anion-exchange resin in ammonium chloride solutions. Solvent Extraction and Ion Exchange, 37, 473–487. https://doi.org/10.1080/07366299.2019.1679458

Museyibov, M.A. (1998). Physical geography of Azerbaijan. Maarif Publishing House.