Tədqiqatda ingilisdilli kütləvi informasiya vasitələrinin iqlimlə bağlı təhlükələri leksik seçim, qrammatik subyektlik, kəmiyyət göstəriciləri, qiymətləndirmə və epistemik ehtiyatlılıq vasitəsilə necə çərçivələndirdiyi araşdırılır. Tədqiqat korpusu Reuters, Associated Press və The Guardian tərəfindən 2024-cü ildə dərc edilmiş, hər media qurumundan altı olmaqla ümumilikdə 18 xəbər başlığını əhatə edir. Qarışıq metodoloji yanaşma çərçivələndirmə təhlilini, tənqidi diskurs təhlilini, leksik tezlik təhlilini və yeddi kateqoriya üzrə binar kodlaşdırmanı birləşdirir. İqlim dəyişikliyi ilə açıq səbəb əlaqəsinin qurulması, təhlükənin ciddiliyi və təcililiyi, eləcə də kəmiyyət göstəriciləri və sübutlara istinad kateqoriyalarının hər biri 18 başlıqdan 12-də (66,7%) müşahidə edilmişdir. Bunun əksinə olaraq, hazırlıq və cavab tədbirləri yalnız üç başlıqda (16,7%) əks olunmuşdur. Nəticədə iqlim dəyişikliyi ilə səbəb əlaqəsinin qurulması və cavab tədbirlərinin işıqlandırılması arasında 50 faiz bəndi fərq, təcililik və cavab tədbirlərinin qeyd olunma tezlikləri arasında isə 4,0 nisbəti müəyyən edilmişdir. Reuters epistemik ehtiyatlılığın ən yüksək səviyyəsi ilə seçilir, Associated Press iqlim təhlükələrinin insanlara təsirini ön plana çıxarır, The Guardian isə təcililik və cavab tədbirlərinin qeyd olunma tezlikləri arasında ən yüksək nisbətə malikdir. Dominant çərçivələndirmə modelləri nisbətən yüksək müxtəliflik nümayiş etdirsə də (normallaşdırılmış Şennon entropiyası = 0,90), cavab tədbirlərinə yönəlmiş çərçivələndirmə zəif ifadə olunmuşdur. Tədqiqatın nəticələri iqlim dəyişikliyi ilə səbəb əlaqəsinin qurulmasını həssaslıq, institusional cavabdehlik, eləcə də həyata keçirilməsi mümkün olan uyğunlaşma və ya təsirlərin azaldılması tədbirləri ilə əlaqələndirən «səbəb–təsir–cavab tədbirləri» modelinin tətbiqini əsaslandırır.

Açar sözlər: iqlim kommunikasiyası, iqlim təhlükələri, tənqidi diskurs təhlili, çərçivələndirmə, media diskursu, xəbər başlıqları

ƏDƏBİYYAT

Antilla, L. (2005). Climate of scepticism: US newspaper coverage of the science of climate change. Global Environmental Change, 15(4), 338–352. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2005.08.003

Asadova, K.K., Mursal, N., Abdiyeva, R., Mammadova, A., & Aleskerov, S. (2026). Structure, species composition and diversity of Bothriochloa ischaemum (L.) Keng communities in steppe ecosystems of the south-eastern part of Azerbaijan. Acta Botanica Caucasica, 5(1), 44–51. https://doi.org/10.30546/abc.2026.1142

Bednarek, M., & Caple, H. (2017). The discourse of news values: How news organizations create newsworthiness. Oxford University Press.

Boykoff, M.T., & Boykoff, J.M. (2007). Climate change and journalistic norms: A case-study of US mass-media coverage. Geoforum, 38(6), 1190–1204. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2007.01.008

Carvalho, A. (2007). Ideological cultures and media discourses on scientific knowledge: Re-reading news on climate change. Public Understanding of Science, 16(2), 223–243. https://doi.org/10.1177/0963662506066775

Dor, D. (2003). On newspaper headlines as relevance optimizers. Journal of Pragmatics, 35(5), 695–721. https://doi.org/10.1016/S0378-2166(02)00134-0

Entman, R.M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x

Fairclough, N. (2003). Analysing discourse: Textual analysis for social research. Routledge.

Intergovernmental Panel on Climate Change. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. https://doi.org/10.59327/IPCC/AR6-9789291691647

Jafarov, S. (2023). History and research of intonation in English and American linguistics. Revista de Investigaciones Universidad del Quindío, 35(1), 317–327. https://doi.org/10.33975/riuq.vol35n1.1192

Jafarov, S. (2024). Internationalisation and cultural aspects of online learning, training, and research. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 22(2), 6437–6452. https://doi.org/10.57239/PJLSS-2024-22.2.00486

Jafarov, S., Babashova, S., Dadashov, T., & Garibov, S. (2024). The influence of intonation on the interpretation of parenthetical clauses. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 22(2), 10722–10729. https://doi.org/10.57239/PJLSS-2024-22.2.00810

Nisbet, M. C. (2009). Communicating climate change: Why frames matter for public engagement. Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 51(2), 12–23. https://doi.org/10.3200/ENVT.51.2.12-23

Painter, J. (2013). Climate change in the media: Reporting risk and uncertainty. I.B. Tauris.

Schäfer, M. S., & Schlichting, I. (2014). Media representations of climate change: A meta-analysis of the research field. Environmental Communication, 8(2), 142–160. https://doi.org/10.1080/17524032.2014.914050

Vu, H.T., Jiang, L., Chacón, L.M.C., Riedl, M.J., Tran, D.V., & Bobkowski, P.S. (2019). Nationalizing a global phenomenon: A study of how the press in 45 countries and territories portrays climate change. Global Environmental Change, 58, Article 101942. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2019.101942

World Meteorological Organization. (2025). State of the global climate 2024 (WMO-No. 1368). https://wmo.int/publication-series/state-of-global-climate/state-of-global-climate-2024