Bu tədqiqat işində Abşeron yarımadasının şimal hissəsində, Bakıdan 27 km məsafədə yerləşən Yanardağ ərazisində ekzogen geoloji proseslər araşdırılır. Oroqrafik cəhətdən yarımada Böyük Qafqazın cənub-şərq davamıdır və təxminən 2000 km² ərazini əhatə edir. Geofiziki tədqiqat sahəsi nadir təbii abidələrdən biridir və vulkanik-tektonik proseslər və çatlardan səthə çıxan təbii qaz axınlarının alovlanması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Bu ərazi Qırməki palçıq vulkanının şimal hissəsini əhatə edir. Şaquli Elektrik Zondlama metodundan istifadə edərək çöl geofiziki ölçmələri simmetrik dörd elektrodlu AMNB qurğusundan istifadə edərək doqquz profil boyunca aparılmışdır. Yerinə yetirilmiş geofiziki tədqiqatlar nəticəsində aşağıdakı məsələlər həll edilmişdir:  geoloji kəsilişin 30 m dərinliyə qədər müfəssəl bölünməsi; ehtimal olunan qırılmaların müəyyən edilməsi və izlənilməsi; geoloji kəsilişi təşkil edən süxurların bəzi ehtimal olunan fiziki parametrlərinin müəyyən edilməsi. Müxtəlif qalınlığa və elektrik müqavimətinə malik gillərdən ibarət üç əsas lay müəyyən edilmişdir. Ehtimal olunan fiziki parametrlərin tərtib edilmiş orta qiymətlərinin paylanma xəritələri əsasında müəyyən edilmişdir ki, ərazinin qərb hissəsi ekzogen geoloji proseslərin təsirinə daha çox həssasdır. Güman edilir ki, ekzogen geoloji proseslərin inkişafının əsas səbəbi tədqiqat sahəsinin cənub-qərb hissəsində yerləşən palçıq vulkanı təzahüründən axan sulu məhluldur. Təklif olunur ki, tədqiq olunan ərazidə ekzogen geoloji proseslərin inkişaf sürətini azaltmaq üçün palçıq vulkanından axan suyun geoloji mühitə daxil olmasını aradan qaldırmaq lazımdır.

Açar sözlər: geofizika, palçıq vulkanı, elektrik kəşfiyyatı, müqavimət, süxur, sıxlıq, qırılmalar

ƏDABİYYƏT

Aliyev FSh (2002) Egzogenic geological processes in Azerbaijan Republic, their investigation methods and prognosis principles. Chashioglu, Baku, p 208 (in Azerbaijani)

Alizade AS, Aliyev FSh, Krasilshikov LA et al (1990) Geology and hydrogeology of foothill plains. Nedra, Moscow, p 284 (in Russian)

Alizadeh AA, Guliyev IS, Kadirov FA et al (2016) Geosciences in Azerbaijan. Vol I, Geology, Springer, Heidelberg, NY, p 239

Azizbekov ShA (1961) Geology of Nakhichevan ASSR. Nedra, Moscow, p 503 (in Russian)

Budagov BA (1982) Zoning of the territory of the Azerbaijan SSR by the intensity of landslide manifestation. Proceedings of the Academy of Sciences of the Azerbaijan SSR. The Sciences of Earth 6:63–71 (in Russian)

Galin DL (1989) Interpretation of engineering geophysics data. Nedra, Moscow, p 114 (in Russian)

Goryainov NN, Bogolyubov AN, Varlamov NM et al (1987) Landslide investigation using geophysical methods. Nedra, Moscow, p 157 (in Russian)

Gul AK (2003) Problems of landslides in Baku. Proceedings of Azerbaijan National Academy of Sciences. The Sciences of Earth, Baku 2:73–77 (in Russian)

Israfilbekov IA, Listengarten VA, Shahsuvarov AS (1983) Album of hydrogeological and engineering-geological maps of the Apsheron Peninsula at a scale of 1:50000. Main Directorate of Geodesy and Cartography of USSR, Moscow (in Russian)

Kashkai MA (1952) Mineral springs of Azerbaijan. Publishing House of Azerb.SSR, Baku, p 503 (in Russian)

Konovalov IM, Gul AK (1956) Water content of landslide slopes. Reports of the Academy of Sciences of the Azerbaijan SSR 12(9) (in Russian)

Ogilvi AA (1990) Principles of engineering geophysics. Nedra, Moscow, p 501 (in Russian)

Popov EA, Ten KM, Funtikov GN et al (1990) Guidelines for the use of VES for the detailed dissection of the section in solving geological and engineering-geological problems. Rotaprint, Moscow, p 52 (in Russian)

Salamov AM, Kadirov AG, Salamov FA, Pashayev TR (2015) Investigation of the landslide in the Khizi region of Azerbaijan by the method of Vertical Electrical Sounding. Inzhenerniye izyskaniya (engineering survey) 5-6:50–56 (in Russian)

Salamov AM, Kadirov AH, Mukhtarov ASh, Zamanova AH, Gasimov EE (2020) Development of the landslide processes on the eastern wing of the Bibiheybat brachyanticline using the electrical survey. ANAS Transactions, Earth Sciences 1:19–27. https://doi.org/10.33677/ggianas20200100039 (in Russian)

Salamov AM, Mammadov SG, Gadirov AH, Safarov RT (2017) High-resolution vertical electrical sounding survey: investigation of subsurface structures at Dashgil´s mud volcano, Azerbaijan. International Journal of Development Research 7(1):16688–16692

Salamov AM, Mammadov VA, Rashidov TM, Zamanova AG, Gasimov EE (2023) Electrical resistivity tomography of Lokbatan mud volcano: inner structure and formation mechanism. ANAS Transactions, Earth Sciences 1:49-59. https://doi.org/10.33677/ggianas20230100093

Shirinov NSh (1993) Absheron Peninsula. In the collection: Relief of Azerbaijan. Elm, Baku, p 164–167 (in Russian)

Shirinov NSh (1965) Geomorphology of the Absheron oil-bearing region. Publishing House of the Academy of Sciences of the Azerb. SSR, Baku, p 188 (in Russian)

Yakubovski YuV, Renard IV (1991) Electrical prospecting. Nedra, Moscow, p 347 (in Russian)