Ponjong hidrogeoloji alt sistemi İndoneziyanın Yava adasında yerləşən Qununqsevu karst bölgəsinin bir hissəsidir və allogen qidalanmanın özünəməxsus (unikal) təsiri altındadır. Bu allogenik çay sistemi, karstın üçüncü dövr vulkanik süxurları üzə­rində inkişaf etməsi nəticəsində mövcuddur. Bu bölgədə Vonosari formasiya­sına aid əhəngdaşı süxurları ilə əsasən Semilir forması­ya­sına mənsub, partlayış mənşəli vulkanik süxurlardan ibarət piroklastik qatlar arasında müşahidə olunan litoloji kontakt bu sistemin formalaşmasına şərait yaradır. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bu regionda allogen çay hövzələrində nisbətən zəif sukeçirən vulkanik süxurların və kəskin yamacların üstünlük təşkil etməsi qəfil sel hadisələrinin baş vermə ehtimalını artırır. Bu işin məqsədi allogen qidalanma şəraitində fəaliyyət göstərən yeraltı karst kanalları sisteminin hidrogeoloji xüsusiyyətlərini və axın dinamikasını öyrənməkdir. Bunun üçün flüoresan indikatorlardan istifadə edilərək süni trasser təcrübəsi aparılmış, əldə edilən nəticələr flüorimetr vasitəsilə qeydə alınmışdır. Kalimati udulan axarı, Gremenq bulağına nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli hipsometrik səviyyədə yerləşir ki, bu da yeraltı çay sistemində yüksək hidrogeoloji qradiyent  və sürətli axın rejiminin formalaş­masına səbəb olur. Aparılmış məlumat təhlili göstərmişdir ki, tədqiqat sahəsindəki karst boşluqları və mağara şəbəkələri əsasən iri ölçülü, tək axınlı kanallardan ibarətdir. Yeraltı çay sistemində böyük su sərfi və kəskin meyillik nəticəsində labirintvari mağara sistemi formalaşmır, əksinə, nisbətən stabil hidrodinamik rejimə malik tək (monokanal) tipli karst kanalı inkişaf edir. Allogen çaylarla Gremenq bulağı arasında əlaqənin müəyyənləşdirilməsi göstərir ki, Gremenq bulağının karst mənşəli su toplanma hövzəsi, əvvəlki tədqiqatçılar tərəfindən irəli sürüldüyü kimi, Beton karst hövzəsinin bir hissəsi deyil. Bu nəticə, süni indikator sınaqları istisna olmaqla, müxtəlif tədqiqat üsullarından istifadə etmiş əvvəlki tədqiqatların fərqli nəticələrini təkzib edir və bulağın müstəqil hidrogeoloji sistemə mənsub olduğunu vurğulayır.

Açar sözlər: аllogen çay, süni trasser sınağı,  mağara keçidinin yuyulması, flüoresan indikatorlar

ƏDABİYYƏT

Abdulrazzaq ZT, Ahmed MM, Salih SA, Asfahani J (2022) Hydro-geophysical parameters estimation of porous aquifer using geoelectrical technique – case study from Baiji-Tikrit Sub-Basin, Iraq. ANAS Transactions Earth Sciences 1:3–16. https://doi.org/10.33677/ggianas20220100068

Adji TN (2011) Baseflow separation of the Bribin River Upstream in Gilap Cave Flowage, Sewu Mountain Karst, Gunung Kidul, Yogyakarta. Jurnal Geologi Indonesia 6(3):165–175. https://doi.org/10.17014/ijog.6.3.165-175 (in Indonesian)

Adji TN (2012) Wet season hydrochemistry of Bribin Cave in Gunung Sewu Karst, Indonesia. Environmental Earth Sciences 67(6):1563–1572. http://dx.doi.org/10.1007/s12665-012-1599-x

Akmaluddin, Setijadji DL, Watanabe K, Itaya T (2005) New interpretation on magmatic belts evolution during the Neogene-Quaternary periods as revealed from newly collected K-Ar ages from Central-East Java, Indonesia. Proceedings Joint Convention Surabaya 2005 – HAGI-IAGI-PERHAPI. The 30th HAGI, The 34th IAGI, and The 14th PERHAPI Annual Conference and Exhibition. http://repository.ugm.ac.id/digitasi/download.php?file=3261

Auler AS (2013) Sources of water aggressiveness – the driving forces of karstification. In: Treatise on Geomorphology, vol. 6. Elsevier Inc., London p 23–28, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-374739-6.00099-3

Behrens H, Beims U, Dieter H et al. (2001) Toxicological and ecotoxicological assessment of water tracer. Hydrogeology Journal 9: 321–325. https://doi.org/10.1007/s100400100126

Benischke R, Goldscheider N, Smart C (2007) Tracer techniques. In: Methods in karst hydrogeology. Taylor and Francis Group, London, p 147–170

Bronto S, Mulyaningsih S, Hartono G, Astuti B (2009) Waduk Parangjoho and Songputri Reservoirs: alternative eruption sources of Semilir Formation in Eromoko Area, Wonogiri Regency, Central Java. Jurnal Geologi Indonesia 4(2):79–92. http://dx.doi.org/10.17014/ijog.4.2.77–92 (in Indonesian)

Budiyanto E, Lestari EP (2019) Sensitivity of Gremeng Karst Spring to rainfall in its catchment area. Jurnal Geografi: Geografi dan Pengajarannya 17(1):63–70 (in Indonesian)

Cahyadi A, Agniy RF (2016) Breakthrough curve analysis for passage characterization in Pindul underground river system. https://osf.io/preprints/inarxiv/3bs2v/ (in Indonesian)

Cahyadi A, Riyanto IA, Adji TN et al (2018a) Hydrostratigraphy and its impact on the emergence of springs in the Panggang Sub-System, Gunungsewu Karst Region, Gunungkidul Regency. Proceedings of Seminar Nasional Geografi II organized by Himpunan Mahasiswa Pascasarjana Geografi (HMPG) UGM. https://doi.org/osf.io/preprints/inarxiv/pc9fv/ (in Indonesian)

Cahyadi A, Riyanto I, Irshabdillah MR et al (2018b) Inventory and characterization of allogenic river flow system in Karst Gunungsewu Area of Gunungkidul Regency. Research Report (Faculty of Geography, Universitas Gadjah Mada), Yogyakarta, Indonesia, 92 p. https://acadstaff.ugm.ac.id/karya_files/inventarisasi-dan-karakterisasi-sistem-aliran-sungai-alogenik-di-kawasan-karst-gunungsewu-kabupaten-gunungkidul-0eab08e1810838be9e4be72cdfe44ac7 (in Indonesian)

Cahyadi A, Adji TN, Haryono E, Widyastuti M, Agniy RF (2022) Tracing flow directions of the Pentung Allogenic River in Gunungsewu Karst Area, Gunungkidul, using artificial tracer test. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, vol. 1098 (1).  https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/1098/1/012048

Davis SN, Thompson GM, Bentley HW, Stiles G (1980) Ground-water tracers – a short review. Groundwater Journal 18(1):14–21. https://doi.org/10.1111/j.1745-6584.1980.tb03366.x

Eppelbaum L, Zheludev V, Averbuch A (2014) Diffusion maps as a powerful tool for integrated geophysical analysis to detecting hidden karst terranes. ANAS Transactions Earth Sciences 1-2:36–46

Field MS (2003) A review of some tracer-test design equations for tracer-mass estimation and sample-collection frequency. Environmental Geology 43:867–881. https://doi.org/10.1007/s00254-002-0708-7

Field MS (2005) Tracer-Test design for losing stream-aquifer systems. International Journal of Speleology 35(1):25–36. http://dx.doi.org/10.5038/1827-806X.35.1.4

Ford D, Williams P (2007) Karst hydrology and geomorphology. John Wiley and Sons Ltd., Chichester, West Sussex, United State of America, p 576. https://doi.org/10.1002/9781118684986

Gilli E (2015) Karstology – karst, caves and springs: elements of fundamental and applied karstology. CRC Press, Boca Raton, Florida, United State of America, p 256. http://dx.doi.org/10.1201/b18380.

Goldscheider N, Meiman J, Pronk M, Smart C (2008) Tracer tests in karst hydrogeology and speleology. International Journal of Speleology 37(1):27–40. http://dx.doi.org/10.5038/1827-806X.37.1.3

Haryono E (2011) Introduction to Gunungsewu karst. Field Guide. Asian Trans-Disciplinary Karst Conference. https://osf.io/preprints/inarxiv/7w2sh_v1

Haryono E, Barianto DH, Cahyadi A (2017) Hydrogeology of Gunungsewu Karst Area: field guide for the 2^nd annual scientific week of the association of Indonesian groundwater experts. https://osf.io/preprints/inarxiv/t5dgp/ (in Indonesian)

Hess JW, White WB (1989) Chemical hydrology. In: Karst hydrology: concepts from the Mammoth Cave Area. Springer, New York, United State of America, p 145–174

Imrani ZT, Zeynalova KZ, Hidayati GA (2023) A study of caves and their speleotourism potential in Azerbaijan. ANAS Transactions Earth Sciences 1:100–110. http://doi.org/10.33677/ggianas20230100097

Käss W (1998) Tracing technique in geohydrology. Balkema, Rotterdam, Netherland, 602 p

Leibundgut C, Maloszewski P, Külls C (2009) Tracers in hydrology. Wiley Blackwell, New York, USA, 432 p

Lestari Y, Haryono E, Fatchurohman H (2014) Identification of catchment area criticality level to determine management direction: case study of Beton Spring Catchment, Ponjong, Gunungkidul. In: Environmental ecology of Indonesian Karst Areas: maintaining the preservation of Indonesia's Karst Areas, Second Edition. Deepublish, Yogyakarta, Indonesia, p 52–65 (in Indonesian)

Palmer AN (2001) Dynamics of cave development by allogenic water. Acta Carsologica 30(2):13–32

Palmer AN (2007) Cave geology. Caves Books, Dayton, Ohio, United State of America, p.454

Pratiwi ES (2013) Weaknesses and constraints of the application of the EPIK method in determining intrinsic groundwater vulnerability zoning in the Gunungsewu Karst Area, Indonesia. In: Environmental ecology of Indonesian Karst Areas: maintaining the preservation of Indonesia's Karst Areas, First Edition, Deepublish, Yogyakarta, Indonesia, p 53–63. https://books.google.co.id/ books/about/Ekologi_lingkungan_Kawasan_Karst_Indones.html?id=i05iEQAAQBAJ&redir_esc=y  (in Indonesian)

Riyanto IA, Cahyadi A, Adji TN, Haryono E et al (2018) Connectivity analysis and characterization of passage using tracer test in epikarst spring of Panggang Sub system, Gunungsewu Karst Area. Proceeding of Indonesian Hydrogeologist Expert Community Annual meeting (in Indonesian)

Surono BT, Sudarno I, Wiryosujono S (1992) Geology of the Surakarta-Giritontro Quadrangles, Java: Bandung, geological research and development center, Indonesia, scale 1:100,000

Surono S (2008) Sedimentation of the Semilir formation in Sendang Village, Wuryantoro, Wonogiri, Central Java. Jurnal Sumber Daya Geologi 28(1):29–41 (in Indonesian)

van Bemmelen RW (1949) The geology of Indonesia. Vol. IA, General geology. Martinus Nijhoff, The Hague, Netherland

White WB (1988) Geomorphology and hydrology of karst terrains. Oxford University, New York, p 480

Worthington SRH (2011) Management of carbonate aquifers. In: Karst management. Springer, Dordrecht, Netherland, p 241–263