Məqalədə yatağın işlənməsi zamanı neftlə doymuş süxurların mexaniki xassələrinin və quyu dibi zonasının dayanıqlı­ğının şəraiti haqqında məlumatlar araşdırılır. Bu mövzunun aktuallığı bir tərəfdən quyu dibinin ən səmərəli dizaynının seçilməsi, digər tərəfdən isə lay təzyiqinin dəyişmə mexanizmlərinin, mayenin hərəkəti zamanı kollektorluq xüsusiyyətlərinin dəyişilməsi və s. amillərin nəzərə alınması zərurəti ilə bağlıdır. Bu, bir-biri ilə əlaqəli göstəricilər adətən dinamik petrofizika metodlarından istifadə etməklə qiymətləndirilir. Nəticə etibari ilə, quyu dibinin neft hasilatı zamanı təzyiq depressiyasının formalaşması, eləcə də lay və lay təzyiqinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması müşahidə edilməsi mümkün olur. Bu araşdırmalarda ən optimal təhlil neft yataqlarının lay təzyiqinin zamanla dəyişməsi hesab olunur. Məsələnin həlli məqsədilə məqalədə basqı və hasilat quyuları arasındakı intervalda layların filtrasiya parametrlərinin orta qiymətlərini izləyən tədqiqatlar metodu təqdim olunur. Laydaxili maye dinamikasının modelləşdirilməsi halları, basqı quyusunun yataq strukturu qanadında, hasilat quyusu isə onun tağ hissəsində və əksinə olduqda təsvir edilir. Həmçinin, məqalədə məhdudlaşdırıcı təzyiqin müxtəlif dəyərlərində bəzi süxur nümunələri üçün mexaniki xassələrin (sərtlik, məhsuldarlıq və s.) təxminləri təqdim olunur. Bundan başqa, tədqiqatlara spesifik kavernoz-məsaməli struktura malik həm terrigen, həm də vulkanogen-çökmə kollektorlar nümunələri cəlb edilmişdir. Nəticələr sınaqdan keçirilmiş nümunələri Deere və Miller meyarlarına uyğun təsnif etməyə, həmçinin fərdi fiziki və mexaniki xassələr arasında korrelyasiya asılıqlarını təyin etməyə imkan vermişdir.

Açar sözlər: quyudibi zona, terrigen süxurlar, mexaniki xassələr, qapalı təzyiq

ƏDABİYYƏT

Alimzhanov AM (1999) Non-axisymmetric elastic-plastic state around the wellbore under the softening effect of drilling mud. Paper presented at Proc. intern. conf. "Geodynamics and stress state of the Earth's interior". Akademgorodok, Novosibirsk, 4-7 October 1999, p 184–189 (in Russian).

Baklashov IV (2005) Geomechanics. Volume I. Fundamentals of geomechanics, Publishing House of Moscow State Mining University, Moscow, p 280 (in Russian).

Deere DU and Miller RP (1966) Engineering classification and index properties for intact rock, Illinois Univ. at Urbana Dept. of Civil Engineering, Tec. Rep. No. AFWL-TR-65-116, p 327

Gasanov AB (2021) Geological and geophysical knowledge and productivity issues of the sedimentary complex of the South Caspian Basin. Leman, Baku, p 240 (in Russian)

Gasanov AB, Kyazimov RR, Mamedova DN, Mutallimova OM (2016) Variations in reservoir pressure and filtration-capacity properties of reservoirs of deep-seated fields in the South Caspian Sea. Presented in the collection of materials from the scientific practical conference ‘Geology, Geodynamics and Geoecology of the Caucasus: Past, Present and Future’ Makhachkala, p 242–247 (in Russian)

Gladkov EA (2011) Polygenic formation of hydrocarbons in fractured-cavernous carbonate reservoirs. Geology, geophysics and development of oil and gas fields 11:23–27 (in Russian)

Gladkov EA, Gladkova EE (2008) Ambiguity of geological and technological information in the process of adaptation of the hydrodynamic model. Drilling and Oil 10:40–41 (in Russian)

Gladkov EA, Gladkova EE (2011) Changes in the filtration-capacitive properties of deposits during their development. Oil and Gas Journal, Russia 9:75–79 (in Russian)

Hasanov AB, Isfandiyarov OA, Mehraliyeva NH, Abbasov TS (2022) Stability conditions of oil-saturated reservoirs porosity with deep overlaying. ANAS Transactions, Earth Sciences 2:46–53. https://doi.org/10.33677/ggianas20220200081

Heap MJ et al. (2024) Compaction and permeability evolution of tuffs from Krafla volcano (Iceland). Journal of Geophysical Research: Solid Earth 129(8), e2024JB029067. https://doi.org/10.1029/2024JB029067

Heap MJ, Meyer GG, Noel C et al., (2022) The permeability of porous volcanic rock through the brittle-ductile transition. Journal of Geophysical Research: Solid Earth 127(6), e2022JB024600. https://doi.org/10.1029/2022jb024600

Imanov AA (2001) Comprehensive assessment of the properties of sedimentary rocks and oil and gas potential of the South Caspian Basin at great depths. Elm, Baku, p 256 (in Russian)

Imanov AA (2012) Physic mechanical properties of sedimentary rocks of the South Caspian Basin in deep conditions: hydrocarbon resources of great depths. Baku, p 203 (in Russian).

Khristianovich SA, Zheltov YuP, Barenblatt GI (1957) On the mechanism of hydraulic fracturing of the reservoir. Oil industry 5:44–53 (in Russian)

Mirzajanzadeh AKh, Ametov IM (1983) Forecasting the field efficiency of thermal stimulation methods on oil reservoirs. Nedra, Moscow, p 205 (in Russian)

Mori V, Furmentro D (ed) (1994) Rock mechanics as applied to problems of oil exploration and production: collection of articles. Mir, Elf Akiten, Moscow, p 416 (in Russian)

Teymen A (2018) Prediction of the main mechanical parameters of tuffs based on test results. Physical and technical problems of mineral development 5:18–32 (in Russian)

Trofimov AS, Krivova NR, Ponyaev SV, Galliev FF (2007) Tracer studies of the formations of the "Yu" group of the Kottyn area. Bulletin of the subsoil user 18:44–46 (in Russian)

Zaalishvili VB, Hasanov AB, Abbasov EY, Mammadova DN (2023) Detailing the pore structure of productive intervals of oil wells using the Colour 3D Imaging. Energies 16(1):217. https://doi.org/10.3390/en16010217

Zhang C, Rykus MV, (2015). On the influence of geological heterogeneity of the mouth bar on the hydrodynamics of the Red Forest reservoir (China). Electronic scientific journal Oil and Gas Engineering 1:33–46 (in Russian)