Beynəlxalq elmi jurnal

ISSN: 2663-0419 (elektron versiya)

ISSN: 2218-8754 (çap versiyası)

Beynəlxalq elmi jurnal

ISSN: 2663-0419 (elektron versiya)

ISSN: 2218-8754 (çap versiyası)

contentImg
SCImago Journal & Country Rank

Lökbatan palçiq vulkaninin elektrotomoqrafiyasi: daxili quruluş və formalaşma mexanizmi

Salamov A.M., Məmmədov V.A., Rəşidov T.M., Zamanova A.G., Qasımov E.E.

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, Geologiya və Geofizika İnstitutu, Azərbaycan AZ1143, Bakı, pr. H.Cavid, 119: vmamed@rambler.ru

Xülasə

A-
A+

Mə­qa­lə­də Ab­şe­ron ya­rı­ma­da­sı­nın (Azər­bay­can) cə­nub-qərb his­sə­sin­də yer­lə­şən və pal­çıq vul­ka­niz­mi­nin ak­tiv­li­yi ilə sə­ciy­yə­lə­nən Lök­ba­tan pal­çıq vul­ka­nı əra­zi­si­nin ge­ne­zi­si, qu­ru­lu­şu, geo­kim­yə­vi və geo­fi­zi­ki mə­sə­lə­lə­ri mü­za­ki­rə olu­nur.

Pal­çıq vul­ka­nı­nın  əmə­lə gəl­mə­si pro­se­si haq­qın­da əv­vəl­lər söy­lə­ni­lən (maq­ma­tik, tek­to­nik, kar­bo­hid­ro­gen və s.) fi­kir­lər­lə ya­na­şı mü­əl­lif­lər öz fər­ziy­yə­lə­ri­ni irə­li sür­müş­lər.

On­la­rın fik­rin­cə pal­çıq vul­ka­nı­nın əmə­lə gəl­mə­sin­də apa­rı­cı rol geo­di­na­mik təz­yiq nə­ti­cə­sin­də ter­ri­gen-gil­li tə­bə­qə­lər­dən sı­xış­dı­rı­lıb çı­xa­rı­lan su­lar gil­li  sü­xur­la­rı nəm­lən­di­rib  do­yu­ra­raq, ət­raf­da­kı li­to­lo­ji fərq­lə­rə nis­bə­tən zə­if sıx­lı­ğa ma­lik ol­du­ğun­dan mü­əy­yən də­rin­lik­lər­də çı­xış ka­nal­la­rı və ara ka­me­ra­lar ya­ra­dır. Əsa­sən gil­li sü­xur­lar­dan təş­kil ol­şun­muş brek­çi­ya yük­sək təz­yiq­lə ye­ni ya­ran­mış püs­kür­mə ka­na­lı ilə yer sət­hi­nə çıx­ma­ğa me­yil­li­dir və nə­ti­cə­də pal­çıq vul­ka­nı for­ma­la­şır.

Pal­çıq vul­ka­nı­nın əmə­lə gəl­mə­si ilə bağ­lı ye­ni fər­ziy­yə­ni nə­zə­rə ala­raq, ora­da­kı brek­çi­ya­la­rı­nın top­lan­ma­sı üçün ara­lıq ka­me­ra­la­rın ay­rıl­ma­sı ilə pal­çıq vul­ka­nı­nın əmə­lə gəl­mə­si me­xa­niz­mi­nin sxe­mi tək­lif edil­miş­dir.

Mü­əy­yən edil­miş­dir ki, pal­çıq vul­ka­nı  brek­çi­ya­la­rın­da  üs­tün­lük təş­kil edən mik­roe­le­ment­lər  bor, ci­və, man­qan, ba­ri­um, stron­si­um, li­ti­um və s. olub on­la­rın miq­da­rı çök­mə sü­xur­lar üçün klark ədə­din­dən bir ne­çə də­fə yük­sək­dir.

Lök­ba­tan pal­çıq vul­ka­nı əra­zi­sin­də 9 pro­fil üz­rə 19 fi­zi­ki nöq­tə­də şa­qu­li elekt­rik zond­la­ma iş­lə­ri­nin ma­te­ri­al­la­rın­dan is­ti­fa­də edi­lə­rək təd­qi­qat sa­hə­si­nin  tam, ix­ti­ya­ri kə­sik­lə və  X, Y, Z ox­la­rı bo­yun­ca, elə­cə də vul­ka­nın ye­rüs­tü his­sə­si­nin mor­fo­lo­ji qu­ru­lu­şu 3D mo­del­lə­ri qu­rul­muş­dur.

 

Açar söz­lər: geo­fi­zi­ka, pal­çıq vul­ka­nı, elekt­rik kəş­fiy­ya­tı, mik­roe­le­ment­lər, fa­si­lə­siz­lik, 3D mo­del, qaz­lar

 

ƏDƏBİYYAT

 

Алиев Ад.А. Грязевой вулканизм Южно-Каспийского нефтегазоносного бассейна. Тр. Института Геологии НАН Азербайджана, Nafta-Press, No. 31, 2003, с. 21-47.


Алиев Ад.А., Гасанов а.Г., Байрамов А.А., Белов И.С. Землетрясения и активизация грязевулканической деятельности (причинная связь и взаимодействие). Тр. Института Геологии АН Азербайджана, Nafta-Press, No. 29, 2001, c. 26-39.


Алиев Ад.А., Гулиев И.С., Дадашев Ф.Г., Рахманов Р.Р. Атлас грязевых вулканов мира. Nafta-Press. Баку, 2015, 322 с.


Попов Е.А., Тен К.М., Фунтиков Г.Н., Селяков В.И., Глушко С.П. Методические рекомендации по использованию ВЭЗ для детального расчленения разреза при решении геологических и инженерно-геологических задач. Ротапринт. Москва, 1990, 52 с.


Рахманов Р.Р. Грязевые вулканы и их значение в прогнозировании газонефтеносности недр. Недра. Москва, 1987, 174 с.


Рашидов Т.М. Морфоструктурные исследования грязевых вулканов Гобустана с использованием технологии GIS (в связи с нефтегазоностностью). Дис. на соиск.уч. степени доктора философии по наукам о Земле. Баку, 2017, 165 с.


Саламов А.М., Мухтаров А.Ш., Мамедов В.А. 3D геофизическая модель близповерхностной структуры грязевого вулкана Дашгиль. ANAS Transactions, Earth Sciences, No. 1, 2019, с. 32-40. DOI: 10.33677/ggianas20190100024.


Холодов В.Н. Грязевые вулканы: распространение и генезис. Геология и полезные ископаемые Мирового океана. No. 4, 2012, с. 5-25.


Юсубов Н.П., Гулиев И.С. Грязевой вулканизм и углеводородные системы Южно-Каспийской впадины (по новейшим данным геофизических и геохимических исследований). Элм. Баку, 2022, 168 с.


Якубов А.А., Али-заде А.А., Зейналов М.М. Атлас грязевых вулканов Азербайджанской ССР. Элм. Баку, 1971, 258 с.


Якубов А.А., Кастрюлин Н.С., Джавадов А.А. Грязевой вулканизм и нефтегазоносность Локбатана. Элм. Баку, 1976, 76 с.


Aliyev Ad.A., Guliyev I.S., Belov I.S. Catalogue of recorded eruptions of mud volcanoes of Azerbaijan for period of years 1810-2001. Nafta-Press. Baku, 2002, 88 p.


Baghzendani H.R., Aghajani H., Solimani M. Subsurface modeling of mud volcanoes, using density model and analysis of seismic velocity. Journal of Mining & Environment, Vol. 6, No. 1, 2015, p. 31-39. doi: 10.22044/jme.2015.383.


Evans R.J. The structure, evolution and geophysical expression of mud volcano systems from the South Caspian Basin. PhD Thesis, Cardiff University, 2007, 290 p., http://orca.cf.ac.uk/54906/1/U585295.pdf


Evans R.J., Stewart S.A., Davies R.J. The structure and formation of mud volcano summit calderas. Journal of the Geological Society, Vol. 165, No. 4, 2008, pp. 769-780, doi: 10.1144/0016-76492007-118.


Feseker T., Brown K., Blanchet C., Scholz F., Nuzzo M.  Active mud volcanoes on the upper slope of the western Nile deep-sea fan – first results from the P362/2 cruise of R/V Poseidon. Geo-Marine Letters, Vol. 30, No. 3-4, 2010, pp. 169-186.


Martinelli G., Ferrari G. Earthquake forerunners in a selected area of Northern Italy: recent developments in automatic geochemical monitoring. Tectonophysics, Vol. 193, No. 4, 1991, pp. 397-410, DOI: 10.1016/0040-1951(91)90348-V.


Milkov A.V. Worldwide distribution of submarine mud volcanoes and associated gas hydrates. Marine Geology, Vol. 167, No.1-2, 2000, pp. 29-42, DOI: 10.1016/S0025-3227(00)00022-0.


Rashidov T. The diversity of mud volcanoes in the landscape of Azerbaijan. EGU General Assembly Conference Abstracts. Vienna, 2014, 1610019R, DOI: 10.13140/RG.2.2.23100.74883


Rashidov T., Kangarli I., Ibragimov V. The quaternary mud volcanism in azerbaijan as the geological phenomenon of the Ponto-Caspian region of the alpine-himalayan folded belt. The Third Plenary Meeting and Field Trip of INQUA IFG 1709F POCAS. Tehran and Guilan Province, I.R. Iran, 2019, pp. 121-123.


Robertson A.H.F., Kopf A. Tectonic settings and processes of mud volcanism on the Mediterranean ridge accretionary complex: evidence from LEG 160. Proceedings of the Ocean Drilling Program, Scientific Results, Vol. 160, 1998.


Sawolo N., Sutriono E., Istadi B.P., Darmoyo Agung B. The LUSI mud volcano triggering controversy: Was it caused by drilling? Marine and Petroleum Geology, Vol. 26, No. 9, 2009, pp. 1766-1784, DOI: 10.1016/j.marpetgeo.2009.04.002.


Zoporowski A., Miller S.A. Modelling eruption cycles and decay of mud volcanoes. Marine and Petroleum Geology, Vol. 26, No. 9, 2009, pp. 1879-1887.

 

DOI: 10.33677/ggianas20230100093